Levensverhaal van Elly Go
Over leven tussen culturen: van Java naar Nederland
ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum en Stichting Pelita verzamelden de levensverhalen van vrouwen uit voormalig Nederlands-Indië die de Tweede Wereldoorlog en de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd van dichtbij meemaakten. Na de onafhankelijkheid bouwden velen van hen elders, vaak in Nederland, een nieuw leven op. Nu deze generatie verdwijnt, leggen we hun verhalen vast, zodat hun ervaringen en veerkracht bewaard blijven voor toekomstige generaties.
Hieronder het verhaal van Elly Go, uit de serie Levensverhalen op het kruispunt.
Elly Go werd in 1933 geboren in Bandoeng (Java), als een van de jongsten in een gezin van zeven kinderen. Ze groeide op in het zuiden van de stad, in een Chinese wijk. Als lid van de Chinees-Indonesische gemeenschap ervoer haar familie wat het betekende om je staande te moeten houden in een wereld waarin je niet vanzelfsprekend werd geaccepteerd. Chinezen leefden vaak in aparte wijken en kregen geregeld te maken met achterstelling.
‘Wij moesten als chinezen oppassen dat we niet iets verkeerds zeiden.’
Die behoedzaamheid werd nog sterker tijdens de oorlogsjaren. In die tijd ging Elly naar de Chinese school. Ze herinnert zich de constante alertheid en het gevoel dat alles zomaar ineens kon omslaan: ramen die plots verduisterd moesten worden, schuilen in een kelder, en hoe alle vrouwen haastig naar een tante werden gebracht om hen te beschermen tegen de Japanners. Haar ouders waren duidelijk: wanneer je een Japanse soldaat tegenkwam, moest je buigen. Ondanks het gevaar probeerde het gezin menselijkheid te tonen, zelfs wanneer dat riskant was. Zo gaven ze stiekem koekjes aan krijgsgevangenen die over de grote weg liepen.
Ondanks de spanningen uit die periode bewaart Elly warme herinneringen aan haar jeugd: samen eten, lachen met haar broers en zussen. Het gezin had weinig, maar dat stond haar geluk niet in de weg. Een belangrijke waarde voor haar gedurende haar hele leven is genieten van alles wat er wél is.
‘De warme regen was heerlijk. Vroeger, wanneer er weinig water was en het regende, gingen we onder de afvoer van het dak zitten – dat was feest voor ons.’
In de jaren na de Japanse bezetting gingen alle kinderen naar het Nederlands onderwijs aan de Gouvernements-HBS, waar ze te maken kregen met discriminatie. Stap voor stap vertrok het gezin naar Nederland. Elly reisde als laatste, samen met haar ouders, met de boot De Oranje in 1955. Ze vestigden zich in Naarden, waar ze als familie samen een nieuw bestaan moesten opbouwen. Geld was schaars, dus de kinderen werkten allemaal hard naast hun studie. Het leerde ze om samen de verantwoordelijkheid te dragen en door te zetten.
Elly merkte al snel hoe anders Nederland was dan het land waarin ze was opgegroeid. Ze volgde de HBS-B-opleiding en in de klas viel het haar op hoe groot de afstand was tussen leerling en leraar – in voormalig Nederlands-Indië en Indonesië was dat contact veel losser. Toch wist ze haar plek te vinden. Ze volgde opleidingen tot apothekersassistent en medisch analist, en studeerde uiteindelijk door in de farmacie. Later bracht ze drie jaar door in Canada, waar ze met plezier werkte en een heel andere wereld leerde kennen. Terug in Nederland werkte ze tot aan haar pensioen als analist bij de Vrije Universiteit in Amsterdam, en uiteindelijk als apotheker in de praktijk van haar zus. Met grote trots kijkt ze terug op de loopbanen van haar broers en zussen, die ieder een mooie carrière hebben opgebouwd.
‘We hebben het niet makkelijk gehad, maar we zijn er allemaal gekomen.’
Binnen de familie Go speelde ondernemerschap een grote rol. Wat ooit begon in de garage van hun huis groeide uit tot het bekende merk Go-Tan – een naam die inmiddels in veel Nederlandse keukens niet meer weg te denken is. Elly stond er vanaf het prille begin middenin: als jong meisje verdiende ze haar zakcentje met het verkopen van gerechten op pasar malams. Haar rol bleef niet beperkt tot de kraam. Ze dacht mee, hielp mee en bleef haar leven lang nauw betrokken bij het familiebedrijf. Na haar pensioen had Elly één helder voornemen: ‘Lekker levendig worden’. Ze leidt een actief leven, omringd door familie en vrienden, en bovenal gedreven door een grote nieuwsgierigheid naar de wereld. Tijdens haar jeugd in Nederlands-Indië was er weinig geld waardoor ze het land nauwelijks kon ontdekken. Jaren later keerde ze samen met haar zusje terug en maakten ze een uitgebreide reis. De warme regen bracht haar meteen terug naar vroeger. Ook China bezocht ze, om meer te leren over de cultuur en haar eigen achtergrond.
Dit verhaal is onderdeel van het project Levensverhalen op het kruispunt, een samenwerking tussen ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum en Stichting Pelita. De foto’s zijn gemaakt door Elles Tuhusula.
