Het belang van slaap bij PTSS
Interview met klinisch psycholoog en senior onderzoeker Annette van Schagen
Annette van Schagen werkt als klinisch psycholoog en senior onderzoeker in de kliniek van ARQ Centrum’45. Sinds ze in 2016 promoveerde op onderzoek naar de diagnostiek en behandeling van nachtmerries, is slaap een belangrijk onderdeel van haar werk geworden. In dit interview vertelt Annette over de rol van slaapproblemen bij PTSS, welk onderzoek hiernaar bij ARQ wordt gedaan en wat dit betekent voor de behandelpraktijk.
Welke slaapproblemen komen voor bij mensen met PTSS?
“Er zijn verschillende slaapproblemen die vaak voorkomen bij mensen met PTSS. Denk aan nachtmerries, slapeloosheid, nachtelijke arousals (ontwakingen), slaapapneu en rusteloze benen.”
Hoe vaak komen nachtmerries voor bij mensen met PTSS? En wat doet dit met hen?
“Van de mensen met PTSS heeft 50-70% last van nachtmerries. Mensen ervaren het vaak als elke nacht opnieuw getraumatiseerd worden. Ze hebben weinig controle, dat heeft veel impact op hun dagelijks leven. Uit mijn promotieonderzoek kwam naar voren dat nachtmerries ook vaak voorkomen bij andere psychiatrische stoornissen. Hoewel mensen er erg onder lijden, wordt dit door behandelaren toch vaak gemist.”
Beginnen patiënten zelf over nachtmerries of andere slaapproblemen?
“Nee. Als je er als behandelaar niet naar vraagt, dan komt het vaak niet ter sprake. Terwijl patiënten juist aangeven dat ze het prettig vinden als een behandelaar er wel naar vraagt.
Wat behandel je eerst: trauma of slaapproblemen?
“We weten nog niet wat het beste werkt. Het helpt ook niet om daar harde regels voor op te stellen. Als er sprake is van PTSS, vraag dan altijd goed door hoe het slapen gaat en of er nachtmerries zijn. Soms helpt het om eerst de slaapproblemen aan te pakken, zeker als iemand veel nachtmerries heeft. Het is belangrijk om goed te kijken hoe de verschillende klachten samenhangen en welke klacht je als eerste gaat aanpakken. En kijk daarbij ook naar waar de patiënt zelf het meeste last van heeft.
In de kliniek merk ik dat het goed kan werken om behandeling van slaap naast de traumabehandeling te doen. Als een patiënt veel nachtmerries heeft, dan is dat heel belastend. Wanneer daar verbetering in komt en de patiënt gaat beter slapen, dan slaat de traumabehandeling ook beter aan.”
"Mensen ervaren het vaak als elke nacht opnieuw getraumatiseerd worden. Ze hebben weinig controle, dat heeft veel impact op hun dagelijks leven."
Momenteel lopen er bij ARQ drie onderzoeken over PTSS en slaap: Beter Slapen, Sleep Deep en RE-DREAM-VR. Waar gaat het onderzoek Beter Slapen over?
“Dat onderzoek richt zich op hoe we de diagnostiek en behandeling van slaapproblemen kunnen verbeteren, vooral bij veteranen. We hebben voor dit onderzoek een subsidie gekregen van het Nederlands Veteraneninstituut en werken samen met partners binnen het Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen (LZV), zoals MGGZ en Sinai Centrum.
Het onderzoek bestaat uit een grote literatuurstudie, maar ook focusgroepen met veteranen en behandelaren over de aanpak van slaapproblemen bij PTSS. Op basis van de verzamelde data willen we komen tot een praktische handleiding voor behandelaren binnen het LZV. Met deze handleiding kunnen zij beter met slaapproblemen aan de slag.
Kun je iets vertellen over het onderzoek Sleep Deep?
“In dit onderzoek kijken we of we slaap kunnen gebruiken om de therapie overdag te versterken. Overdag, tijdens een HITT-behandeling, horen patiënten een geluid. Datzelfde geluid wordt ‘s nachts tijdens een bepaalde slaapfase opnieuw afgespeeld bij de helft van de deelnemers. We hopen dat de slaap hierdoor verdiept en de verwerking beter verloopt.”
Het onderzoek RE-DREAM-VR gaat over nachtmerries. Wat houdt dit onderzoek in?
“RE-DREAM-VR is gericht op mensen die terugkerende nachtmerries hebben. We zien dan soms dat mensen niet meer in slaap durven te vallen en slaap gaan uitstellen, omdat ze bang zijn om weer een nachtmerrie te krijgen. Een goed onderzochte methode om herhalende nachtmerries aan te pakken, is imaginatie- en rescripting therapie (IRT). Dit houdt in dat je overdag een nieuw einde bedenkt voor je nachtmerrie, een einde dat goed voelt. Dat noemen we rescripting. Dit nieuwe verhaal ga je overdag inbeelden; dat is de imaginatie. In de meeste gevallen verdwijnen de nachtmerries vervolgens.
Maar deze methode werkt niet voor iedereen. Bij traumagerelateerde nachtmerries is het vaak lastig om het nieuwe verhaal echt in te beelden. Daarom onderzoeken we of we hierbij gebruik kunnen maken van Virtual Reality. We kijken hoe we het verhaal van een patiënt kunnen omzetten naar beelden met behulp van AI.”
Hoe breng je kennis en nieuwe inzichten over slaap en PTSS naar de behandelpraktijk?
“We delen onze kennis actief, op verschillende manieren. Bijvoorbeeld via de media, congressen en door consultatie en advies te geven aan behandelaren binnen en buiten ARQ. Daarnaast hebben we met ARQ Academy een geaccrediteerde 1-daagse cursus ontwikkeld over PTSS en slaapproblemen.”
Wat wil je behandelaren meegeven over slaapproblemen en PTSS?
“Dat slaap en nachtmerries echt aandacht verdienen. En dat het belangrijk is om daar actief naar te vragen. Vraag daarbij ook goed door op details. Ook pleit ik ervoor dat er in de GZ-opleiding meer aandacht komt voor slaap.”
