Waarom MDMA-therapie bij PTSS?
Column van psychiater Tijmen Bostoen
“Ik zie weer een weg vooruit,” zei een deelnemer tijdens zijn eerste MDMA-sessie. Hij leed al jaren aan ernstige PTSS door oorlogstrauma’s die hem dagelijks achtervolgden. Na talloze behandelingen had hij de hoop op herstel vrijwel opgegeven.
Onder invloed van het experimentele MDMA, en met de steun van zijn therapeuten, kwam er iets in beweging. Voor het eerst kon hij zonder de gebruikelijke spanning, schaamte en zelfverwijt spreken over wat hij jarenlang niet onder ogen kon zien. In rust, volledig afgestemd met zijn therapeuten, durfde hij te voelen wat eerder ondraaglijk was. Ook na afloop van het onderzoek zette dat proces zich voort. Na jaren van vastlopen kwam er eindelijk een doorbraak, en weer een glimp van zijn toekomst.
Bij PTSS blijven angst, schaamte en lichamelijke spanning vaak actief, alsof het gevaar nog steeds direct aanwezig is. Veel mensen proberen die gevoelens te vermijden of raken juist losgekoppeld van hun emoties en lichaam. Dat zijn overlevingsreacties die ooit hielpen overeind te blijven, maar ook herstel in de weg kunnen staan. In therapie proberen we die herinneringen en gevoelens gecontroleerd op te roepen, zodat ze verwerkt kunnen worden. Maar dat is niet eenvoudig. Therapie kan om verschillende redenen stagneren: soms is de angst te groot, soms ontbreekt het vertrouwen, of iemand voelt zich zó afgesloten van zichzelf dat er weinig te bereiken is.
Juist daar kan MDMA iets toevoegen, niet door het werk over te nemen, maar door tijdelijk meer ruimte te scheppen. Het vermindert angst, versterkt verbondenheid en maakt zelfcompassie mogelijk. Zo kan wat eerder onbereikbaar bleef, voorzichtig worden benaderd.
"MDMA kan tijdelijk meer ruimte te scheppen. Het vermindert angst, versterkt verbondenheid en maakt zelfcompassie mogelijk."
Op het eerste gezicht lijkt het vreemd: een middel dat bekendstaat als XTC, nu onderzocht als mogelijke behandeling voor PTSS. Toch is dat minder gek dan het klinkt. MDMA is al decennia goed onderzocht. We weten dat het verschillende stoffen in de hersenen vrijmaakt, waardoor stemming, energie en mentale helderheid verbeteren. De angst wordt minder groot, terwijl gevoelens van verbondenheid en zelfcompassie juist toenemen.
Die toestand houdt enkele uren aan en creëert precies wat in therapie essentieel is: veiligheid, openheid en emotionele nabijheid. Zo werkt MDMA als een soort Zwitsers zakmes, het kan meerdere blokkades tegelijk aanpakken die therapie in de weg zitten. Als je zou moeten bedenken hoe een middel eruitziet dat therapieresistente PTSS zou kunnen helpen doorbreken, dan zou het waarschijnlijk erg lijken op MDMA.
MDMA kan therapie verdiepen, maar dat betekent niet dat het gemakkelijk is. Het middel helpt moeilijke gevoelens tijdelijk beter verdragen, zonder ze te verdoven. Angst en pijn blijven voelbaar, maar worden minder overweldigend. Voor veel mensen met ernstige PTSS is het juist een spannend idee om iets in te nemen waardoor ze tijdelijk een deel van de controle loslaten en urenlang intens gaan voelen, vaak precies datgene waar ze normaal voor wegblijven. Natuurlijk zien we ook bijwerkingen, maar die zijn zelden een probleem tijdens de therapie die onderzocht wordt. Dat is heel anders als je XTC neemt bij een feestje waar de dosis en de omgeving vaak onvoorspelbaar zijn en er geen sprake is van begeleiding.
Veel patiënten ervaren de sessies als intens. Daarom bereiden we alles zorgvuldig voor met goed opgeleide therapeuten en is er ook na de sessie begeleiding. MDMA is geen wondermiddel. Ook al laten onderzoeken zien dat MDMA-ondersteunde therapie veel mensen met PTSS helpt, het werkt niet voor iedereen. De stof opent deuren, maar het helen gebeurt in het therapeutisch proces, in het voelen, begrijpen en verwerken van het trauma. De volgende keer ga ik dieper in op wat er in het therapietraject precies gebeurt, en waarom dat het echte hart van de behandeling vormt.
Tijmen Bostoen werkt als psychiater en onderzoeker bij ARQ. Deze column verscheen eerder op traumanet.nl waar hij als columnist schrijft over MDMA-ondersteunde psychotherapie.
