Moral injury

Wat is moral injury? 

Ervaringen waarin belangrijke morele overtuigingen of verwachting zijn geschonden, kunnen leiden tot sterke, aanhoudende gevoelens van schuld, schaamte of boosheid, tot sociaal terugtrekken en tot zelfbeschadigend gedrag. Ook kunnen mensen zich moreel gedesoriënteerd voelen. We spreken dan van 'moral injury’. Aanvankelijk was er vooral aandacht voor moral injury bij militairen, met name veteranen, maar inmiddels wordt het begrip ook gebruikt voor ervaringen en klachten van mensen in andere hoog-risico beroepen, en bijvoorbeeld ook van vluchtelingen of slachtoffers van seksueel geweld.  

Geen officiële diagnose 

Moral injury is geen officiële diagnose. Het is een relatief nieuwe term en er is nog veel discussie over het begrip moral injury. Het is momenteel dan ook niet opgenomen in handleidingen voor psychische aandoeningen zoals de DSM-5. Wel is het mogelijk om moral injury te vermelden in een zogenaamde ‘Z-code’. Die kan gesteld worden wanneer iemand last heeft van een moreel, religieus of spiritueel probleem.

Moral injury en PTSS 

Zowel moral injury als PTSS kunnen ontstaan na het meemaken van traumatische ervaringen. Maar waar bij PTSS met name het gevoel van veiligheid is geschonden, gaat het bij moral injury om een schending van het gevoel van rechtvaardigheid en goedheid. Bij PTSS spelen gevoelens van angst, gevaar en dreiging een belangrijke rol. Bij moral injury zijn de emoties vooral moreel geladen (schuld, schaamte en verraad). Naast gevoelens van schuld en schaamte over het eigen handelen of nalaten, is er vaak boosheid over wat de organisatie, politiek en samenleving heeft gedaan of nagelaten te doen. 

Meer weten? 

Als u nog niet bekend bent met het thema moral injury bieden onderstaande bronnen een goede, algemene ingang.  In de literatuurlijsten en attenderingen in de rechterkolom op deze pagina, kunt u een breder literatuuroverzicht vinden.

• Project Moral Injury in Context – Wat is morele verwonding. Morele verwonding in een notendop 
  Op deze pagina wordt op een toegankelijke manier, met behulp van afbeeldingen en video, uitgelegd wat moral injury is en hoe het verschilt van PTSS.  
• Moral Injury – Understanding and Healing Moral Injury 
  Op deze Engelstalige website is informatie te vinden voor mensen die kampen met moral injury en hun naasten, maar ook voor behandelaren, onderzoekers, werkgevers en iedereen die meer wil weten over moral injury.
• Podcast Moreel trauma (2021) 
  ARQ Kenniscentrum Oorlog, Vervolging en Geweld heeft in 2021 samen met het Nederlands Veteraneninstituut de podcast 'Moreel trauma' gemaakt over wat moreel trauma precies is en wat het met mensen doet.  Afghanistanveteraan Dennis Havermans vertelt over de impact van een moreel dilemma in Uruzgan, toen hij en zijn collega’s onder dreiging van terreur moesten bepalen of ze een bijeenkomst voor de Afghaanse bevolking zouden laten doorgaan. Ook komen antropoloog Tine Molendijk en klinisch psycholoog Jackie June ter Heide van ARQ Centrum’45 aan het woord. De podcast is te beluisteren op Spotify en Apple Podcasts. 
• Impact Magazine (2019-1) - Moreel Trauma  
  In dit nummer vindt u bijdragen over dit thema vanuit verschillende invalshoeken, met onder meer een artikel van Jackie June ter Heide over het begrip moral injury en een interview met een politieagent en een veteraan over hun ervaringen met het overschrijden van een morele grens. 
• Dat ene dilemma. Persoonlijke verhalen over morele keuzes op de werkvloer  
  Van Bart Nauta, Hans te Brake, Ilse Raaijmakers (2019) 
  Tien professionals vertellen in openhartige interviews over de zware morele dimensies van hun vak. Hun verhalen bieden een kijk in de keuken van veeleisende beroepen en laten zien welke overwegingen, twijfels en kwetsbaarheid achter morele keuzes schuilgaan. 
  Dit boek is te leen via de ARQ-bibliotheek. 
   

Wetenschappelijke artikelen: 

• VanderWeele T.J., Wortham J.S., (et. Al.), 2025, Moral trauma, moral distress, moral injury, and moral injury disorder: definitions and assessments. Frontiers in Psychology, 16:1422441. doi: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1422441 (open access) 
  Dit Engelstalige, wetenschappelijke artikel beschrijft de ontwikkeling van het begrip Moral Injury en gaat in op de verschillende definities die er bestaan. Ook wordt aandacht besteed aan de verschillen tussen Moral Distress en Moral Injury. 
   
• Brett T. Litz, Hannah E. Walker. 2025. Moral Injury: An Overview of Conceptual, Definitional, Assessment, and Treatment Issues. Annual Review of Clinical Psychology 21:251-277. https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-081423-022604 (open access)
  Het eerste deel van dit Engelstalige wetenschappelijke artikel beschrijft de ontwikkeling die het begrip Moral Injury heeft doorgemaakt. Het tweede deel gaat in op de instrumenten die zijn ontwikkeld om te beoordelen of er sprake is van moral injury. 
   

Moral injury bij militairen

Het begrip moral injury werd aanvankelijk met name gekoppeld aan de ervaringen en klachten binnen de krijgsmacht. Er is daarom veel literatuur over dit onderwerp te vinden. Hieronder vindt u een kleine selectie:

• Project Moral injury in Context (2020-2026) 
  In dit project hebben academische en maatschappelijke partners samen onderzoek gedaan naar morele verwonding onder militairen en politiepersoneel, specifiek de rol van contextfactoren hierin.  Op de website van het project zijn de talrijke opbrengsten te vinden, in de vorm van (wetenschappelijke) artikelen, videos, podcasts en het Handboek Moral Injury in Context. Dit boek is samengesteld door Tine Molendijk, Teun Eikenaar, Naomi Gilhuis en Sofie van der Maarel, en bevat bijdragen van hen en Jeannine Suurmond, Bernardette Blom, Jackie June ter Heide en Carmen Schuhmann. Het is gratis beschikbaar via open access. 
• Erwin Kamp (2026, Moreel kompas in oorlogstijd Hoe blijf je mens in een tijd van morele verwarring?, Tijdschrift Geestelijke Verzorging, jaargang 29 (2026), nr 122.
• In de kennisvideo Morele Verwonding van het Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen (LZV) uit 2025 wordt morele verwonding vanuit drie disciplines besproken: het maatschappelijk werk, de geestelijke verzorging en de psychologie. De sprekers gaan in op de vraag wat morele verwonding is en wat potentieel moreel verwondende ervaringen zijn. Ze bespreken hoe je morele verwonding kunt herkennen en hoe morele verwonding verschilt van andere classificaties. Naast algemene informatie over morele verwonding, gaan de sprekers specifiek in op morele verwonding bij veteranen. 

Wetenschappelijke artikelen over Nederlandse veteranen:

• Jorinde Gerrmann, Mirjam J. Nijdam, Manon Boeschoten, F. Jackie June ter Heide, Elbert Geuze, Eric Vermetten (2025), Exposure to potentially morally injurious events and long-term psychological outcomes among Dutch military service members deployed to Afghanistan: A latent class approach, Journal of Psychiatric Research, Volume 189, 2025, Pages 163-170, https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2025.05.077. 
• de Goede, M. L., ter Heide, F. J. J., & Boelen, P. A. (2026). Exposure to potentially morally injurious experiences among Dutch military veterans. Traumatology. Advance online publication. https://doi.org/10.1037/trm0000679 
• de Goede, M. L., ter Heide, F. J. J., van Ee-Blankers, E., de Haart, R., Thomaes, K., & Boelen, P. A. (2026). Moral injury in Dutch treatment-seeking veterans: a latent profile analysis. European Journal of Psychotraumatology, 17(1). https://doi.org/10.1080/20008066.2026.2709318 (open access)
• Mudde L., Schuhmann C. and Jacobs G. (2025), Engaging in moral learning: veterans’ perspectives on how the moral dimensions of moral injury are addressed in one-on-one meetings with Dutch military chaplains. Frontiers in Sociology https://doi.org/10.3389/fsoc.2025.1488372 (open access)
   

Moral injury bij andere populaties 

Inmiddels is duidelijk dat moral injury ook voorkomt in andere populaties. Onderstaande bronnen geven een beeld van het brede terrein waarop moral injury een rol speelt. De artikelen die niet via open access toegankelijk zijn, zijn aan te vragen via de ARQ-bibliotheek.

• Anastasi G, Gravante F, Barbato P, Bambi S, Stievano A, Latina R. Moral injury and mental health outcomes in nurses: A systematic review. Nursing Ethics. 2025;32(3):698-723. doi:10.1177/09697330241281376 . Toegankelijk via deze link.

• Blom, B. C. E. M., ter Heide, F. J. J., Rutten, E., & Olff, M. (2026). Moral injury in treatment-seeking police officers: A qualitative study. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, 18(2), 295–303. https://doi.org/10.1037/tra0001850 

• Cavagnis, L., Fincham, F., Kröger, C., Barni, D., & Paleari, F. G. (2025). Work-Family Conflict and Moral Injury Among Working Mothers: Is Moral Resilience a Protective Factor? Psychological Reports, 0(0). https://doi.org/10.1177/00332941251399153 

• Donovan, N., Lukic ,Goran, & and Mason, O. (2025). A scoping review of moral injury in refugees. European Journal of Psychotraumatology, 16(1), 2501369. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/20008066.2025.2501369  (open access)

• Randazzo, L., Cassady, M., Anderson, F., Anderson, D., Brookes, S., & Jobson, L. (2026). Moral injury among journalists: A scoping review. Journal of Traumatic Stress, 39, 364–375. https://doi.org/10.1002/jts.70071 (open access) 

• Woller, S. J., Hall, K. E., McGrew, S. J., Anderson-Fletcher, E., Norman, S. B., & Vujanovic, A. A. (2025). Examining moral injury and posttraumatic stress among firefighters, emergency medical services personnel, and emergency dispatchers. European Journal of Psychotraumatology, 16(1). https://doi.org/10.1080/20008066.2025.2510019 (open access)

Video

Op de website van de ISTSS (International Society for Traumatic Stress Studies) staat een Engelstalige video waarin internationale experts hun ervaringen en expertise delen over de complexiteit van moral injury bij verschillende populaties en de psychologische en maatschappelijke impact ervan.  

Op het videokanaal van de ISTSS staat de video Moral Distress in the Workplace: Taking Care of Yourself & Supporting Colleagues. Naast een uitleg over moral distress en moral injury, wordt in dit webinar wordt besproken welke impact moral injury kan hebben op de werkvloer.
 

Moral injury en de klinische praktijk 

Vanuit verschillende disciplines wordt verschillend naar moral injury gekeken. Dat wordt toegelicht in bovengenoemde video van het Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen (LZV). Onderstaande bronnen geven informatie over de diagnostiek van en mogelijke behandelingen voor moral injury.

Wetenschappelijke literatuur

• Aita, S.L., Kondrath, S.R., Owen, T. et al. The Status of Evidence-Based Treatments for Moral Injury Syndrome: Review and Meta-analysis of Randomized Controlled Trials. Curr Treat Options Psych 10, 217–233 (2023). https://doi.org/10.1007/s40501-023-00292-8
• Bonson, A., Murphy, D., Greenberg, N., Williamson, G., & Williamson, V. (2026). Moral Injury: A Systematic Review of Trauma Treatment Factors. Journal of Loss and Trauma, 1–34. https://doi.org/10.1080/15325024.2026.2724383 (open access) 
• Borges, L. M., Farnsworth, J. K., Walser, R. D., Drescher, K. D., Forster, J. E., Brenner, L. A., Johnson, J. P. S., Miller, C. N., Aharoni, G. E., Rosen, C. S., Nieuwsma, J. A., Currier, J. M., & Barnes, S. M. (2026). Acceptance and commitment therapy for moral injury (ACT-MI) and present-centered therapy for moral injury (PCT-MI): Results from a randomized controlled pilot trial with war zone deployed veterans. 
  Psychotherapy, 63(3), 352–365. https://doi.org/10.1037/pst0000632 (open access) 
• Evans, W. R., Walser, R. D., Drescher, K. D., & Farnsworth, J. K. (2020). The moral injury workbook : acceptance and commitment therapy skills for moving beyond shame, anger, and trauma to reclaim your values. New Harbinger Publications. Dit boek is te leen via de ARQ-bibliotheek.
• de Goede, M. L., Boelen, P. A., Litz, B. T., & Ter Heide, F. J. J. (2026). Mapping moral injury: Development and feasibility of the Clinical Interview for Moral Injury-military version (CIMI-M). PloS one, 21(9), e0359553. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0359553 (open access)
• ter Heide FJJ, de Goede ML, van Dam S and Ekkers S (2022) Development of an online supportive treatment module for moral injury in military veterans and police officers. Front. Psychiatry 13:890858. doi: 10.3389/fpsyt.2022.890858 (open access)
• Knight,Matthew P. and Ng,Zenithson and Fletcher,Jeanine, Investigating the influence of animal-assisted services and service dogs on moral injury in military veterans: A scoping review, (2026), Human-Animal Interactions, https://doi.org/10.1079/hai.2026.0034 (open access) 
• Viktoriia Kurkova, Olga Winkler, Andrew Greenshaw, Rakesh Jetly, Jennifer Swainson, Kalee Lodewyk, Parisa Saghafi, Elizabeth Dennett, Lisa Burback, Exploring the potential of psychedelic-assisted psychotherapy for moral injury: A scoping review, Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry, 138 (2025), https://doi.org/10.1016/j.pnpbp.2025.111333 (open access)
• Litz, B. T., Lebowitz, L., Gray, M. J., & Nash, W. P. (2016). Adaptive disclosure : a new treatment for military trauma, loss, and moral injury. The Guilford Press. Dit boek is te leen via de ARQ-bibliotheek.
• Norman, S. B., Capone, C., Panza, K. E., Haller, M., Davis, B. C., Schnurr, P. P., Shea, M. T., Browne, K., Norman, G. J., Lang, A. J., Kline, A. C., Golshan, S., Allard, C. B., & Angkaw, A. (2022). A clinical trial comparing trauma-informed guilt reduction therapy (TrIGR), a brief intervention for trauma-related guilt, to supportive care therapy. Depression and Anxiety, 39(4), 262–273. https://doi.org/10.1002/da.23244 
• Vermetten E, Jones C, Smith MacDonald L, ter Heide JJ, Greenshaw AJ and Brémault-Phillips S (2023) Editorial: Emerging treatments and approaches for moral injury and moral distress. Front. Psychiatry 14:1125161. doi: 10.3389/fpsyt.2023.1125161 (open access). 
  Alle bijdragen van deze speciale editie zijn via dit e-book te lezen. 

Op de themapagina Moral Injury van The Global Collaboration on Traumatic Stress staan diverse instrumenten die zijn ontwikkeld (in verschillende talen) om moral injury te meten. Naar het Nederlands vertaalde instrumenten kunt u vinden in het overzicht van Psychodiagnostische meetinstrumenten van ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum. 

Op de webpagina over Moral injury van het Amerikaanse National Centre for PTSD geven Sonya B. Norman, PhD en Shira Maguen, PhD informatie over het diagnosticeren en behandelen van moral injury. 
 

Training

Voor professionals die met mensen met moral injury werken biedt ARQ Academy de 1-daagse Cursus Moral Injury aan.